Większość ludzi wierzy, że ich największym problemem są okoliczności. Niewłaściwi partnerzy. Trudny szef. Brak pieniędzy. Pech. Niesprzyjające warunki.
I rzeczywiście, życie potrafi być trudne.
Jednak psychologowie i psychoterapeuci od dawna obserwują pewne zjawisko. Niektórzy ludzie wydają się regularnie znajdować w podobnych, niekorzystnych sytuacjach. Kolejny raz angażują się w toksyczny związek. Po raz kolejny rezygnują z ważnego celu tuż przed sukcesem. Następny raz odkładają ważną decyzję tak długo, aż problem sam się pogłębi.
Po pewnym czasie zaczynają zadawać sobie bolesne pytanie: Dlaczego ciągle robię sobie to samo? To pytanie prowadzi nas do zjawiska, które w psychologii nazywane jest autosabotażem.
Autosabotaż nie oznacza, że człowiek świadomie chce zrobić sobie krzywdę. Wręcz przeciwnie. Większość osób bardzo pragnie szczęścia, miłości, sukcesu i spokoju. Problem polega na tym, że nieświadoma część psychiki może mieć zupełnie inne cele niż świadoma część naszego umysłu.
Brzmi paradoksalnie? A jednak właśnie tak często wygląda rzeczywistość. Wyobraźmy sobie osobę, która marzy o bliskim związku. Poznaje wartościowego partnera, wszystko rozwija się dobrze, pojawia się szansa na prawdziwą bliskość. I właśnie wtedy zaczynają się konflikty, wycofywanie, szukanie wad drugiej osoby albo prowokowanie kłótni. Na poziomie świadomym człowiek chce miłości. Na poziomie nieświadomym może bać się bliskości bardziej niż samotności.
Podobnie dzieje się w pracy zawodowej. Ktoś marzy o awansie, ale nie kończy ważnych projektów. Ktoś inny chciałby zmienić pracę, ale od miesięcy nie wysyła żadnego CV. Jeszcze ktoś nieustannie mówi o własnym biznesie, ale nigdy nie podejmuje pierwszego kroku.
Z zewnątrz wygląda to jak lenistwo lub brak motywacji. Psychoterapia często pokazuje jednak, że za takimi zachowaniami kryją się lęki, których człowiek nawet nie jest świadomy. W analizie transakcyjnej mówi się o skrypcie życiowym. Jest to nieświadomy plan życia, który zaczyna kształtować się już w dzieciństwie. Dziecko na podstawie doświadczeń z rodzicami i otoczeniem tworzy przekonania dotyczące siebie, innych ludzi i świata. Niektóre z tych przekonań pomagają w życiu. Inne stają się źródłem problemów psychicznych i cierpienia. Jeżeli dziecko wielokrotnie słyszy, że jest nieudolne, może w dorosłym życiu nosić w sobie przekonanie – Nie dam rady. Jeśli doświadcza odrzucenia, może nieświadomie wierzyć – Nikt mnie naprawdę nie pokocha. Jeśli było stale krytykowane, może żyć zgodnie z przekonaniem – Cokolwiek zrobię, będzie za mało.
Takie przekonania nie pozostają wyłącznie myślami. Zaczynają wpływać na decyzje. Człowiek, który głęboko wierzy, że nie zasługuje na sukces, często nieświadomie będzie robił wszystko, aby ten sukces utracić. Nie dlatego, że tego chce. Dlatego, że sukces byłby sprzeczny z najgłębszym, nieświadomym obrazem samego siebie.
To właśnie dlatego niektórzy ludzie porzucają ważne projekty tuż przed ich zakończeniem. Inni wybierają partnerów, którzy nie są zdolni do miłości. Jeszcze inni przez całe życie pozostają w cieniu własnych możliwości. Nieświadomie realizują scenariusz napisany wiele lat wcześniej.
W psychoterapii psychodynamicznej mówi się z kolei o mechanizmach obronnych. Są to sposoby ochrony przed lękiem, bólem i trudnymi emocjami. Problem polega na tym, że mechanizmy, które kiedyś pomagały przetrwać, w dorosłym życiu często zaczynają szkodzić. Unikanie chroni przed porażką, ale jednocześnie uniemożliwia rozwój. Dystans emocjonalny chroni przed zranieniem, ale uniemożliwia bliskość. Perfekcjonizm chroni przed krytyką, ale odbiera radość z życia. W efekcie człowiek coraz bardziej oddala się od tego, czego naprawdę pragnie.
Najbardziej podstępne jest jednak to, że autosabotaż bardzo rzadko wygląda jak autosabotaż. Najczęściej wydaje się rozsądny: To jeszcze nie jest dobry moment, Muszę się lepiej przygotować, Nie jestem gotowy, Poczekam trochę dłużej.
Czasami człowiek potrafi przez wiele lat przekonywać samego siebie, że działa racjonalnie, podczas gdy w rzeczywistości kieruje nim lęk. Właśnie dlatego samodzielne rozwiązanie takich problemów bywa tak trudne. Nie widzimy własnych nieświadomych mechanizmów. Dostrzegamy ich skutki, ale nie ich źródła.
Pomoc psychologiczna i psychoterapia pozwalają spojrzeć na własne życie z innej perspektywy. Nie po to, aby szukać winnych. Nie po to, aby rozpamiętywać przeszłość. Chodzi o zrozumienie mechanizmów, które sprawiają, że człowiek kolejny raz znajduje się w tym samym miejscu, choć tak bardzo chciałby być gdzie indziej.
Jeżeli masz poczucie, że od lat powtarzasz te same błędy, uczestniczysz w podobnych relacjach lub nie potrafisz zrealizować ważnych dla siebie celów, być może nie jest to kwestia braku silnej woli. Być może działają mechanizmy, których jeszcze nie dostrzegasz.
W Centrum Psychoterapii Empatia pomagamy osobom zmagającym się z problemami psychicznymi, trudnościami emocjonalnymi, niską samooceną, lękiem oraz powtarzającymi się niepowodzeniami w relacjach i życiu zawodowym. Psychoterapia może pomóc odkryć nieświadome wzorce, które kierują życiem bardziej, niż przypuszczamy.
Bo czasami największą przeszkodą nie jest świat wokół nas. Czasami największą przeszkodą jest scenariusz, który od lat realizujemy, nawet o tym nie wiedząc.




