Centrum Empatia
Blog

Relacja terapeutyczna – dlaczego psychoterapia nie opiera się wyłącznie na opowieściach pacjenta?

· 4 min czytania

mgr Roman KraczlaPsycholog, psychoterapeuta

Pacjenci przychodzący na psychoterapię przynoszą ze sobą własne historie, wyjaśnienia i interpretacje wydarzeń. Opowiadają o swoich związkach, rodzinach, konfliktach i cierpieniu. Jednak psychoterapia psychodynamiczna od dawna wie, że człowiek nie jest bezstronnym obserwatorem własnego życia. Każdy z nas patrzy na rzeczywistość przez filtr emocji, przekonań, doświadczeń oraz nieświadomych mechanizmów obronnych. Dlatego skuteczna terapia nie opiera się wyłącznie na tym, co pacjent mówi o swoim życiu. Równie ważne jest to, co dzieje się pomiędzy pacjentem a psychoterapeutą w gabinecie.

Gdyby psychoterapeuta bazował wyłącznie na narracji pacjenta, psychoterapia często przypominałaby poruszanie się we mgle. Człowiek nieświadomie zniekształca rzeczywistość. Nie dlatego, że chce oszukiwać siebie lub innych. Dzieje się tak dlatego, że psychika nieustannie chroni nas przed lękiem, poczuciem winy, wstydem czy bólem psychicznym.

Temu właśnie służą mechanizmy obronne. Są one naturalną częścią funkcjonowania każdego człowieka. Problem pojawia się wtedy, gdy zaczynają istotnie zniekształcać obraz rzeczywistości. Pacjent może być przekonany, że wszyscy ludzie są wobec niego wrodzy, nie dostrzegając własnej nieufności i chłodu emocjonalnego. Może opowiadać o ciągłych konfliktach z otoczeniem, nie zauważając własnego udziału w ich powstawaniu. Może twierdzić, że pragnie bliskości, a jednocześnie robić wszystko, aby jej uniknąć.

Jednym z najczęstszych mechanizmów obronnych jest projekcja. Człowiek przypisuje innym uczucia lub intencje, których sam nie chce w sobie zobaczyć. Pacjent może mówić: „Ludzie mnie oceniają”, podczas gdy to on nieustannie ocenia siebie. Może twierdzić, że inni są wobec niego agresywni, nie dostrzegając własnej tłumionej złości.

Innym mechanizmem jest racjonalizacja. Pacjent znajduje logiczne wyjaśnienia swoich zachowań, choć ich prawdziwe przyczyny mogą być zupełnie inne. Mówi, że nie angażuje się w związki, ponieważ „nie spotkał odpowiedniej osoby”, podczas gdy głębszym problemem może być lęk przed bliskością. Twierdzi, że nie zmienia pracy, bo „to nie jest odpowiedni moment”, choć w rzeczywistości obawia się porażki. Z perspektywy Analizy Transakcyjnej można powiedzieć, że świadomy umysł tworzy narrację, która ma ukryć działanie skryptu życiowego.

Właśnie dlatego relacja terapeutyczna jest tak cenna. W gabinecie psychoterapeuta nie musi opierać się wyłącznie na opowieściach. Może obserwować pacjenta bezpośrednio. Widzi, jak buduje relację, jak reaguje na bliskość, granice, frustrację, zależność i autonomię. Może zauważyć rzeczy, których pacjent sam nie dostrzega.

Wyobraźmy sobie osobę, która przez kilka miesięcy opowiada, że ludzie ją odrzucają. Sama narracja niewiele wyjaśnia. Dopiero w relacji terapeutycznej można zauważyć, że pacjent unika kontaktu wzrokowego, nie odpowiada na pytania dotyczące emocji, wycofuje się, gdy rozmowa staje się bardziej osobista i reaguje dystansem na życzliwość. Nagle okazuje się, że problem nie dotyczy wyłącznie odrzucania przez innych. Problemem może być również lęk przed dopuszczeniem innych ludzi do siebie.

Inny pacjent może twierdzić, że świetnie radzi sobie z krytyką. Jednak gdy psychoterapeuta zwróci uwagę na jakiś ważny mechanizm psychologiczny, pacjent przez kolejne sesje staje się chłodny, zdystansowany lub zaczyna spóźniać się na spotkania. To, co dzieje się w gabinecie, dostarcza wtedy znacznie więcej informacji niż wcześniejsze deklaracje.

Psychoterapia psychodynamiczna zakłada, że człowiek nie tylko opowiada o swoich problemach, ale również je odtwarza. W relacji z terapeutą pojawiają się te same mechanizmy obronne, te same sposoby budowania bliskości, te same lęki i konflikty, które występują w codziennym życiu. Dzięki temu terapeuta nie musi zgadywać, jak funkcjonuje pacjent. Może obserwować to bezpośrednio.

Podobnie patrzy na ten proces Analiza Transakcyjna. Pacjent nie tylko mówi o swoim skrypcie życiowym. On realizuje go również w gabinecie. Jeśli jego nieświadome przekonanie brzmi „ludziom nie można ufać”, prędzej czy później pojawi się ono także w relacji z terapeutą. Jeśli jego skrypt mówi „zostanę odrzucony”, może nieświadomie prowokować sytuacje prowadzące właśnie do takiego doświadczenia.

Dlatego skuteczna terapia nie polega wyłącznie na słuchaniu historii pacjenta. Polega również na uważnym obserwowaniu tego, co dzieje się „tu i teraz”. Relacja terapeutyczna staje się swoistym laboratorium psychologicznym, w którym można zobaczyć mechanizmy zwykle ukryte przed świadomością.

W Centrum Terapii Empatia wierzymy, że prawdziwa zmiana zaczyna się wtedy, gdy człowiek przestaje jedynie opowiadać o swoim życiu, a zaczyna dostrzegać mechanizmy, które nim kierują. Właśnie dlatego pomoc psychologiczna opiera się nie tylko na rozmowie, ale również na budowaniu relacji, w której te mechanizmy mogą zostać zauważone, zrozumiane i zmienione.

To, co pacjent mówi, jest ważne. Jednak dla psychoterapeuty równie ważne jest to, jak mówi, czego nie mówi, co przeżywa w relacji i jakie mechanizmy uruchamiają się pomiędzy nim a drugim człowiekiem. Bardzo często właśnie tam znajduje się najbliższa droga do zrozumienia prawdziwych źródeł cierpienia i do trwałej zmiany.

Jeśli interesuje Cię rozmowa na tematy poruszone w tym artykule, to zapraszamy do kontaktu.

Pierwszy krok

Umów konsultację

Oddzwonimy

Administratorem danych jest Centrum Terapii Empatia, ul. Sokolska 65, lok. 14, 40-087 Katowice. Numer wykorzystamy wyłącznie po to, żeby oddzwonić i ustalić termin. Prosimy nie wpisywać tu informacji o zdrowiu.