Centrum Empatia
Blog

Psychoterapia psychodynamiczna: czy przypadki naprawdę są przypadkowe?

· 4 min czytania

mgr Roman KraczlaPsycholog, psychoterapeuta

Czy spóźnienie jest tylko spóźnieniem? Czy zapomnienie o płatności zawsze wynika z roztargnienia? Psychoterapia psychodynamiczna i analiza transakcyjna pokazują, że niektóre codzienne zachowania mogą mieć głębsze, nieświadome znaczenie. To, co na pierwszy rzut oka wydaje się przypadkiem, czasem okazuje się ważną wskazówką prowadzącą do lepszego zrozumienia siebie, swoich emocji i życiowych schematów.

W codziennym życiu wiele zdarzeń traktujemy jako przypadkowe lub nieistotne. Spóźnienia, zapomniane przelewy, zgubione dokumenty, niewyjaśnione konflikty czy kolejne nieudane relacje często wydają się zwykłym zbiegiem okoliczności. Psychoterapia psychodynamiczna oraz Analiza transakcyjna proponują jednak inne spojrzenie. Zakładają, że człowiek nie zawsze jest świadomy rzeczywistych motywów własnego postępowania, a niektóre zachowania mogą mieć głębsze znaczenie psychologiczne.

Nie oznacza to oczywiście, że każde spóźnienie jest przejawem nieświadomego oporu, a każda pomyłka ukrytym komunikatem. Czasem korek jest po prostu korkiem, a zapomnienie zwykłym roztargnieniem. Jednak skuteczna terapia zachęca do stawiania dodatkowych pytań: Dlaczego to wydarzyło się właśnie teraz? Dlaczego ten sam problem pojawia się po raz kolejny? Jaką funkcję może pełnić dane zachowanie?

Wyobraźmy sobie pacjenta, który regularnie spóźnia się na sesje terapeutyczne. Najprostsze wyjaśnienie brzmi: ruch uliczny był większy niż zwykle. Jednak psychoterapeuta może zastanowić się, czy pacjent nie wybrał nieświadomie właśnie takiej trasy, która zwiększa ryzyko spóźnienia. Być może zbliża się rozmowa o bolesnym doświadczeniu, której pacjent się obawia. Spóźnienie pozwala skrócić spotkanie i uniknąć kontaktu z trudnymi emocjami. Nie jest to świadome oszustwo ani manipulacja. To raczej przykład działania nieświadomych mechanizmów chroniących przed lękiem.

Podobnie może wyglądać sytuacja, gdy ktoś kolejny raz zapomina zapłacić za sesję. Oczywiście przyczyną może być zwykłe przeoczenie. Ale pomoc psychologiczna oparta na rozumieniu procesów nieświadomych skłania do zadania dodatkowych pytań. Czy pacjent nie przeżywa złości wobec terapeuty? Czy nie czuje, że psychoterapia wymaga od niego zbyt wiele? A może nieświadomie próbuje odzyskać kontrolę nad relacją poprzez wstrzymywanie płatności? Takie pytania często prowadzą do ważnych odkryć dotyczących sposobu budowania relacji z ludźmi.

W psychoterapii psychodynamicznej szczególne znaczenie ma obserwowanie powtarzających się wzorców. Jeśli ktoś nieustannie wchodzi w związki z osobami, które go odrzucają, trudno mówić wyłącznie o pechu. Jeżeli kolejny partner okazuje się chłodny emocjonalnie, warto zastanowić się, czy nie odtwarza się tu znany od dzieciństwa schemat relacyjny. Analiza transakcyjna nazwałaby taki proces realizacją skryptu życiowego – nieświadomego planu życia, który powstał na podstawie wczesnych doświadczeń.

Podobnie można spojrzeć na osobę, która stale odkłada ważne decyzje. Na poziomie świadomym może mówić, że potrzebuje więcej czasu. Jednak głębsza analiza może ujawnić silny lęk przed sukcesem, porażką lub odpowiedzialnością. Zwlekanie pozwala uniknąć konfrontacji z tymi uczuciami, choć jednocześnie prowadzi do frustracji i poczucia niespełnienia.

Interesującym przykładem są także zachowania ryzykowne. Ktoś może twierdzić, że uwielbia ekstremalne sporty, szybką jazdę samochodem lub niebezpieczne wyprawy. I rzeczywiście może tak być. Jednak psychoterapeuta będzie również zainteresowany pytaniem, czy za potrzebą ryzyka nie kryje się coś więcej. Czy nie jest to próba zagłuszenia pustki emocjonalnej? Poszukiwanie intensywnych doznań? A może nieświadoma realizacja destrukcyjnego skryptu życiowego, którego przekaz brzmi: „i tak źle skończę”? W niektórych przypadkach wypadek lub choroba mogą nieświadomie przynosić coś, czego człowiek nie potrafi uzyskać w inny sposób – uwagę, troskę, współczucie lub zwolnienie z trudnych obowiązków.

Podobny mechanizm można dostrzec u osoby, która regularnie wdaje się w konflikty. Każdorazowo wydaje się, że winni są inni ludzie. Jednak gdy sytuacja powtarza się w pracy, związku, rodzinie i wśród znajomych, warto zadać pytanie, czy konflikt nie pełni określonej funkcji psychologicznej. Być może pozwala uniknąć bliskości, a może potwierdza znane od dzieciństwa przekonanie, że ludzie są niebezpieczni i nie można im ufać.

Czasami znaczenie mają również pozornie niewinne sukcesy i porażki. Zdarza się, że ktoś bardzo pragnie awansu zawodowego, a gdy pojawia się szansa jego zdobycia, zaczyna popełniać błędy, spóźnia się na ważne spotkania lub odkłada przygotowanie kluczowych materiałów. Świadomie chce odnieść sukces, ale nieświadomie może obawiać się odpowiedzialności lub przekraczać rodzinny przekaz mówiący: „nie wychylaj się”, „nie bądź lepszy od innych”. Z perspektywy Analizy transakcyjnej może to być przejaw działania skryptu życiowego, który ogranicza rozwój mimo świadomych pragnień.

Podobnie bywa z osobami, które skarżą się na brak wsparcia ze strony otoczenia. Kiedy jednak ktoś próbuje im pomóc, odrzucają proponowane rozwiązania, wskazując kolejne przeszkody. W analizie transakcyjnej takie sytuacje bywają opisywane jako nieświadome gry psychologiczne. Ich celem nie jest rozwiązanie problemu, lecz uzyskanie określonych korzyści emocjonalnych, takich jak potwierdzenie przekonania, że „nikt nie potrafi mi pomóc” albo „jestem skazany na cierpienie”.

Psychoterapia nie polega na udowadnianiu pacjentowi ukrytych motywów. Nie jest też sztuką interpretowania każdego szczegółu. Jej celem jest wspólne poszukiwanie znaczeń i zrozumienie, że ludzkie zachowanie często ma więcej niż jedną przyczynę. To, co na pierwszy rzut oka wygląda na przypadek, czasem okazuje się ważną wskazówką prowadzącą do głębszego poznania siebie.

Właśnie dlatego psychoterapia psychodynamiczna i analiza transakcyjna tak dużą wagę przywiązują do pozornie drobnych wydarzeń. Niekiedy to nie wielkie życiowe dramaty, lecz właśnie codzienne „przypadki”, przejęzyczenia, zapomnienia, spóźnienia czy powtarzające się wybory odsłaniają najwięcej prawdy o naszych nieświadomych potrzebach, lękach i życiowym scenariuszu. Skuteczna terapia pomaga te mechanizmy dostrzec, zrozumieć i stopniowo zmieniać. Dzięki temu człowiek przestaje być jedynie wykonawcą dawno napisanych scenariuszy, a zaczyna świadomie kształtować własne życie.

W C.T. Empatia zajmujemy się także takimi pytaniami. Jeśli powyższy artykuł jest o Tobie i o Twoich problemach zapraszam do kontaktu.

Pierwszy krok

Umów konsultację

Oddzwonimy

Administratorem danych jest Centrum Terapii Empatia, ul. Sokolska 65, lok. 14, 40-087 Katowice. Numer wykorzystamy wyłącznie po to, żeby oddzwonić i ustalić termin. Prosimy nie wpisywać tu informacji o zdrowiu.