Żyjemy w czasach, w których stres stał się niemal stałym elementem codzienności. Napięte grafiki, nadmiar obowiązków, presja czasu, nieustanna dostępność i ogromna liczba bodźców sprawiają, że nasz układ nerwowy coraz częściej funkcjonuje w stanie podwyższonej gotowości.
Wiemy już, że dla zdrowia psychicznego znaczenie mają sen, aktywność fizyczna, kontakt z naturą, odpoczynek, relacje społeczne czy rozwijanie umiejętności regulowania emocji. Jest jednak jeszcze jeden sposób, który wydaje się wyjątkowo prosty – kontakt z psem.
Nie chodzi oczywiście o to, że pies jest „lekiem” na wszystkie problemy psychiczne. Nie zastąpi psychoterapii ani leczenia wtedy, gdy jest ono potrzebne. Jednak relacja z psem może być bardzo skutecznym źródłem codziennego wsparcia emocjonalnego i fizjologicznej regulacji stresu.
Co ciekawe, nauka coraz dokładniej pokazuje, że nie jest to wyłącznie nasze subiektywne wrażenie.
Pies i człowiek – wyjątkowa relacja
Relacja człowieka z psem jest jednym z najbardziej niezwykłych przykładów więzi międzygatunkowej. Psy żyją z ludźmi od tysięcy lat i w toku tego procesu wykształciły wyjątkową zdolność odczytywania ludzkich sygnałów społecznych.
Potrafią reagować na ton głosu, kierunek spojrzenia, gesty czy zmiany naszego zachowania. Człowiek z kolei bardzo szybko nauczył się odczytywać sygnały wysyłane przez psa. W efekcie powstał system komunikacji, który nie wymaga wspólnego języka.
Ta relacja ma również wymiar biologiczny. Kontakt człowieka z psem może wpływać na szereg procesów fizjologicznych związanych ze stresem i budowaniem więzi. Jednym z najciekawszych jest mechanizm wydzielania oksytocyny – hormonu, związanego z przywiązaniem, zachowaniami społecznymi, poczuciem bliskości i bezpieczeństwa.
Badania pokazują, że pozytywna interakcja człowieka z psem może wiązać się ze zmianami poziomu oksytocyny zarówno u człowieka, jak i u zwierzęcia. Przegląd badań dotyczących oksytocyny u ludzi wskazuje, że w wielu eksperymentach jej poziom wzrastał już w pierwszych minutach kontaktu z psem, a szczyt obserwowano między pierwszą a piątą minutą interakcji.
A zatem już 5 minut głaskania psa może wystarczyć, aby znacząco podnieć poziom oksytocyny zarówno u psa, jak i u człowieka.
Co dzieje się, kiedy głaszczemy psa?
Dotyk jest jednym z podstawowych sposobów budowania więzi. Kiedy głaszczemy psa, nie dzieje się więc wyłącznie coś przyjemnego na poziomie psychicznym. W organizmie uruchamiane są również procesy fizjologiczne związane z kontaktem społecznym.
Badania nad relacją człowiek – pies wskazują, że pozytywna interakcja może wiązać się ze zmianami poziomu oksytocyny zarówno u człowieka, jak i u psa. Już wcześniejsze badania pokazały, że kontakt z psem, a szczególnie wzajemne spojrzenie, może zwiększać poziom oksytocyny u opiekunów, a następnie wpływać na zachowania społeczne psa. Opisywano w ten sposób swoistą pętlę pozytywnego sprzężenia zwrotnego: pies patrzy na człowieka, człowiek reaguje na psa, rośnie więź i wzrasta gotowość obu stron do dalszego kontaktu.
To bardzo ważne, ponieważ pokazuje, że więź człowieka z psem nie jest wyłącznie metaforyczna. Ma również swój wymiar biologiczny.
A co z kortyzolem?
Drugim bohaterem tej historii jest kortyzol, często nazywany hormonem stresu.
Kortyzol sam w sobie nie jest czymś złym. Jest potrzebny. Pomaga organizmowi mobilizować energię, reagować na zagrożenie i przystosowywać się do wymagających sytuacji. Problem pojawia się wtedy, gdy układ stresu jest aktywowany zbyt często lub zbyt długo.
Kontakt z psem może wpływać na tę reakcję.
Badania nad interakcjami człowiek- pies wskazują na możliwość obniżania wskaźników stresu u ludzi podczas pozytywnego kontaktu ze zwierzęciem. W badaniach dotyczących psów również obserwowano korzystne zmiany związane z kontaktem społecznym, choć wyniki dotyczące kortyzolu nie zawsze są jednoznaczne.
To ważne zastrzeżenie. Nie każdy kontakt z psem automatycznie obniża kortyzol. Reakcja zależy od sytuacji i od konkretnego zwierzęcia.
Pies, który jest przestraszony, chory, przeciążony bodźcami albo nie chce być dotykany, nie będzie pełnił funkcji „regulatora stresu”. Wręcz przeciwnie, taki kontakt może zwiększać jego napięcie.
Dlatego skuteczny kontakt człowiek – pies musi być dobrowolny i pozytywny dla obu stron.
Dlaczego głaskanie działa tak uspokajająco?
Dotyk ma dla człowieka ogromne znaczenie regulacyjne. Ciepło ciała psa, rytmiczny ruch dłoni, miękkość sierści, spokojny oddech zwierzęcia i jego obecność tworzą zestaw bodźców, które mogą pomagać w wyciszeniu.
Kiedy człowiek koncentruje uwagę na głaskaniu psa, na chwilę przestaje analizować kolejne problemy. Uwaga przenosi się z przyszłości na teraźniejszość. To bardzo przypomina jeden z podstawowych mechanizmów uważności. Nie trzeba siedzieć w pozycji medytacyjnej. Czasami wystarczy siedzieć na kanapie i głaskać psa.
Pies pomaga również przez codzienną rutynę
Relacja z psem ma jeszcze jedną ogromną zaletę – wprowadza strukturę. Pies musi wyjść na spacer niezależnie od tego, czy mamy dobry dzień, czy właśnie przeżywamy trudniejszy moment. Trzeba go nakarmić, zadbać o niego, pobawić się z nim. Dzięki temu właściciel psa otrzymuje naturalny rytm dnia.
A spacery oznaczają jednocześnie ruch, świeże powietrze, światło dzienne i często kontakt z naturą. Wszystkie te elementy mogą wspierać zdrowie psychiczne i pomagać w regulowaniu stresu.
Psy w psychoterapii
Nie bez powodu psy coraz częściej pojawiają się również w działaniach terapeutycznych i wspierających zdrowie. Interwencje z udziałem zwierząt wykorzystywane są między innymi w pracy z dziećmi, osobami starszymi czy osobami doświadczającymi różnych trudności zdrowotnych. Obecność psa może ułatwiać nawiązywanie kontaktu, zmniejszać napięcie, zwiększać motywację i tworzyć bardziej przyjazną atmosferę. Oczywiście – pies nie prowadzi jednak terapii. Może natomiast pomóc stworzyć warunki, w których człowiekowi łatwiej jest nawiązać relację, otworzyć się i być bardziej obecnym.
Czy więc naprawdę wystarczy 5 minut z psem?
Nie ma jednej magicznej liczby, która działa tak samo na każdego człowieka i każdego psa. Badania pokazują jednak, że już krótkie, pozytywne interakcje mogą wiązać się ze zmianami fizjologicznymi związanymi z więzią i stresem.
Dlatego warto potraktować pięć minut nie jako „dawkę terapeutyczną”, ale jako prostą zachętę do zatrzymania się. Czasami właśnie taka krótka przerwa pozwala układowi nerwowemu na chwilę zwolnić.
Pies jest istotną częścią naszego systemu wsparcia i dobrego życia
Być może właśnie dlatego tak dobrze czujemy się w obecności psa. Nie dlatego, że ma magiczną moc, ale dlatego, że relacja z nim angażuje jednocześnie nasze ciało, emocje, uwagę i potrzebę więzi. Oksytocyna, dotyk, ruch, rutyna, kontakt z naturą i poczucie bliskości tworzą razem coś, czego bardzo potrzebujemy w świecie pełnym pośpiechu.
Czasami więc naprawdę warto odłożyć telefon, usiąść obok psa i przez kilka minut po prostu go głaskać
Bo czasem najlepszą odpowiedzią na stres jest …nasz pies!




